Patronem Sinfonii Iuventus jest Jerzy Semkow. - Polska Orkiestra Sinfonia Iuventus

Jerzy Semkow należał do grona najwybitniejszych polskich dyrygentów drugiej połowy XX wieku – artystów, których działalność objęła zarówno najważniejsze sceny operowe, jak i estrady symfoniczne Europy i Stanów Zjednoczonych. Jego kariera rozwijała się na styku wielkich tradycji muzycznych: środkowoeuropejskiej, rosyjskiej, zachodnioeuropejskiej oraz także amerykańskiej.

Urodził się 12 października 1928 roku w Radomsku. Studia dyrygenckie rozpoczął w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie pod kierunkiem Artura Malawskiego (1946–1951), a następnie kontynuował je w konserwatorium w Leningradzie u Borisa Chajkina (1951–1953). Już w pierwszych latach po studiach znalazł się w centrum jednego z najważniejszych ośrodków życia symfonicznego Europy: w latach 1954–1956 był asystentem Jewgienija Mrawińskiego w Filharmonii Leningradzkiej. Doświadczenie zdobyte u boku legendarnego dyrygenta wywarło trwały wpływ na jego sposób pracy z orkiestrą i na kształtowanie własnego stylu interpretacyjnego.

Pierwszy etap jego działalności związany był przede wszystkim z teatrem operowym. W latach 1956–1958 dyrygował w Teatrze Wielkim w Moskwie, a w latach 1959–1961 pełnił funkcję dyrektora artystycznego Opery Warszawskiej. W następnej dekadzie jego kariera związała się z jedną z najważniejszych scen operowych Skandynawii – w latach 1966–1975 był pierwszym dyrygentem Królewskiej Opery w Kopenhadze. Równocześnie występował jako dyrygent gościnny w wielu prestiżowych teatrach Europy: w mediolańskiej La Scali, w Teatro La Fenice w Wenecji, w londyńskim Covent Garden Theatre (gdzie w 1970 roku prowadził Don Giovanniego Mozarta), a także w paryskim Théâtre des Champs-Élysées.

Choć początki jego drogi artystycznej związane były z operą, od lat sześćdziesiątych coraz większe znaczenie w jego działalności zaczęła odgrywać estradowa działalność symfoniczna. W 1962 roku zadebiutował w Filharmonii Narodowej w Warszawie, a w 1968 roku wystąpił z London Philharmonic Orchestra w Londynie oraz z Boston Symphony Orchestra w Stanach Zjednoczonych. Amerykański debiut otworzył przed nim szeroką współpracę z najważniejszymi orkiestrami tego kraju. Dyrygował m.in. zespołami w Cleveland, Nowym Jorku, Chicago, Detroit, Waszyngtonie, Cincinnati, Houston, Dallas, Pittsburghu i Minneapolis. W latach 1970–1971 pracował w Cleveland Orchestra jako asystent George’a Szella.

W kolejnych latach pełnił funkcje dyrektora muzycznego kilku znaczących zespołów symfonicznych: St. Louis Symphony Orchestra (1975–1979), orkiestry Radiotelevisione Italiana w Rzymie (1979–1982) oraz Rochester Philharmonic Orchestra (1985–1993), z którą pozostawał później związany także jako stały dyrygent gościnny. W Europie prowadził koncerty m.in. z Berliner Philharmoniker, Wiener Symphoniker, London Philharmonic Orchestra, Orchestre National de France, Orchestre de Paris, Orchestra dell’Accademia Nazionale di Santa Cecilia w Rzymie oraz Orchestre de la Suisse Romande.

Repertuar Jerzego Semkowa obejmował szeroki obszar literatury symfonicznej i operowej, szczególne miejsce zajmowała w nim jednak kanon muzyki romantycznej i neoromantycznej  – zwłaszcza dzieła Schuberta, Schumanna, Brahmsa, Czajkowskiego, Mahlera i Skriabina. Równocześnie był cenionym interpretatorem muzyki Mozarta, zarówno symfonicznej, jak i oratoryjnej. Wiele jego interpretacji zostało utrwalonych w nagraniach dla wytwórni Polskie Nagrania, HMV, Columbia i Vox.

Ważną częścią jego dorobku pozostają nagrania operowe. Już w latach sześćdziesiątych zarejestrował Carmen Bizeta z zespołami Filharmonii Narodowej w Warszawie. W późniejszych latach nagrał m.in. Jenůfę Leoša Janáčka z zespołem La Scali oraz Kniazia Igora Aleksandra Borodina z zespołem opery w Sofii (EMI, 1998). Szczególny rozgłos przyniosły mu dwie rejestracje Borysa Godunowa Modesta Musorgskiego w wersji oryginalnej. Pierwsza z nich – z Wielką Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia i Chórem Polskiego Radia w Krakowie (EMI, 1993) – została uhonorowana francuskim Grand Prix du Disque, nagrodą Deutscher Schallplattenpreis oraz nominacją do nagrody Grammy. Drugą zrealizował w 2001 roku z zespołem Teatro La Fenice w Wenecji.

W jego działalności pojawiały się także wydarzenia szczególnie eksponowane, o symbolicznym wymiarze. W 1983 roku dyrygował w Watykanie Stworzeniem świata Josepha Haydna, a w 1988 roku Mszą koronacyjną Mozarta. W Paryżu prowadził wielkie dzieła muzyki sakralnej w katedrze Notre-Dame oraz w kościele św. Magdaleny, gdzie zabrzmiało Requiem Mozarta podczas koncertu upamiętniającego 150. rocznicę śmierci Fryderyka Chopina. 30 kwietnia 2004 roku poprowadził na Wawelu Narodową Orkiestrę Symfoniczną Polskiego Radia w wykonaniu IX Symfonii Beethovena podczas koncertu poprzedzającego przystąpienie Polski do Unii Europejskiej.

Semkow był również cenionym pedagogiem. Prowadził kursy mistrzowskie na uczelniach amerykańskich, m.in. na Yale University, University of Colorado oraz w Manhattan School of Music w Nowym Jorku. Szczególne znaczenie miała dla niego praca z młodymi muzykami rozpoczynającymi karierę orkiestrową. Z tej potrzeby narodziła się inicjatywa powołania Polskiej Orkiestry Sinfonia Iuventus – zespołu skupiającego młodych instrumentalistów do trzydziestego roku życia. Orkiestra została utworzona w 2007 roku, a od 2018 roku nosi imię Jerzego Semkowa. Tak pisał o idei tego zespołu:

Chciałbym, żeby orkiestra przyswoiła sobie stopniowo cały wielki repertuar światowy. Są zdolni, chłonni, chcą pracować i chcą pokazać, że są godni zaufania jakie w nich pokładamy. Jestem pewien, że młodzi koledzy, członkowie nowej Orkiestry dołożą wszelkich starań, aby osiągnąć poziom, który pozwoli Polskiej Orkiestrze Sinfonia Iuventus znaleźć się w centrum uwagi naszego życia artystycznego, a dla Polski stanie się powodem do dumy.

Przez wiele lat mieszkał w Paryżu. W 2000 roku został odznaczony francuskim Orderem Sztuki i Literatury (Ordre des Arts et des Lettres). Otrzymał także doktoraty honoris causa Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie oraz Akademii Muzycznej w Łodzi.

Zmarł 23 grudnia 2014 roku w Lozannie. Pozostawił po sobie dorobek artystyczny obejmujący dziesiątki lat pracy na najważniejszych scenach i estradach świata oraz pamięć o dyrygencie, którego interpretacje, wysoko cenione przez słuchaczy i krytyków wyróżniały się klarownością formy, dyscypliną brzmienia i głębokim wyczuciem stylu.

W jego dorobku fonograficznym znajdują się nagrania dla czołowych firm światowych, m.in. Columbia, EMI, His Master’s Voice, także dla Polskich Nagrań. Rejestracja Borysa Godunowa Musorgskiego pod jego batutą dla EMI z gwiazdorską obsadą solistów (m.in. Martti Talvela, Nicolai Gedda, Andrzej Hiolski, Halina Łukomska, Stefania Toczyska), Wielką Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia, Chórem Polskiego Radia stała się jednym z najsławniejszych i najwyżej ocenianych nagrań tej opery. Niezapomniane były jego wykonania kanonu muzycznej literatury – dzieł Mozarta, Beethovena, Brahmsa, Czajkowskiego, Brucknera i Mahlera. Z oddaniem propagował też na światowych estradach muzykę polską, zwłaszcza koncerty Chopina, dzieła Szymanowskiego, a także Lutosławskiego i Pendereckiego. Imponująca lista orkiestr, z którymi występował, obejmuje m.in. takie zespoły, jak: London Philharmonic, Berliner Philharmoniker, Wiener Symphoniker, Israel Philharmonic, Orchestre National de France, Orchestre de Paris, niemal wszystkie czołowe orkiestry USA, także wiele polskich, m.in. Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej oraz Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia. Prócz powszechnego uwielbienia publiczności i uznania krytyki doceniono go szeregiem prestiżowych nagród, odznaczeń i wyróżnień, do których należały m.in. francuski order Arts et Lettres (2000), a także doktoraty honoris causa Akademii Muzycznej w Warszawie (2005) oraz Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi (2013). Zmarł w Lozannie, 23 grudnia 2014 roku. Małgorzata Komorowska poświęciła mu biograficzną książkę Jerzy Semkow. Magia batuty.

Wśród licznych wspomnień publikowanych po śmierci Mistrza szczególnie wzruszające były słowa, które poświęciła mu wybitna, zaprzyjaźniona z nim pianistka, Ewa Osińska: „Pasją i miłością Jerzego Semkowa była na pewno muzyka, której podporządkował swoje życie; ludzi natomiast próbował podporządkować sobie. Był niewątpliwie wybitną indywidualnością współczesnej dyrygentury światowej i takim przejdzie do historii. […] Jerzy Semkow był «rasowym» inteligentem, erudytą, człowiekiem niezwykle oczytanym. Potrafił bronić z przekonaniem swoich wizji artystycznych. Wysławiał się na ogół dość lakonicznie, ale przekonująco. Na co dzień był estetą, pozornie nie ulegał modom, ale noszenie jedwabnego szalika pod szyją stanowiło wyraz pewnej kokieterii. Ręce dyrygenta odgrywają w jego pracy dużą rolę. Ręce Jerzego Semkowa były drobne, delikatne, rzadko otwarte, palce raczej zwarte. Nawet przy stole, w trakcie posiłku, kształt ich nie ulegał wielkiej zmianie. Wydawało się, że nadal trzyma batutę. Patrzyłam na te ręce, grając z Rochester Philharmonic Orchestra pod jego dyrekcją Koncert fortepianowy a-moll Roberta Schumanna w Stanach Zjednoczonych, w olbrzymiej sali na 2600 miejsc. Obserwowałam, jak orkiestra troszczy się o swojego szefa, dogadza w smakołykach, które stoją w loży dyrektorskiej na wszelki wypadek. Szacunek, troska i podziw dla dyrektora dawały się odczuć na każdym kroku. Muzycy nie spuszczali z niego oczu, a hołdy te Maestro przyjmował bardzo naturalnie, tak jakby nie mogło być inaczej” („Muzyka w Mieście” 2015, nr 3). [pmac]