Krauze | Brahms | Bartók - Polska Orkiestra Sinfonia Iuventus

Finałowy koncert sezonu, który poprowadzi Wojciech Rodek (będzie to zarazem zwieńczenie pierwszego sezonu pod jego dyrekcją), przywoła dwa arcydzieła symfoniczno-koncertowego kanonu oraz utwór o szczególnie ważnej wymowie w trudnych czasach wojen i międzynarodowych sporów: wzniosły Hymn do Tolerancji Zygmunta Krauzego, jednego z najwybitniejszych polskich kompozytorów współczesnych, poświęcony miastu wielu kultur, wyznań i – niestety – wielu odwiecznych konfliktów: Jerozolimie.

Jedynym dziełem Johannesa Brahmsa na skrzypce i orkiestrę jest Koncert D-dur op. 77 (1878), powstały w ścisłej współpracy z przyjacielem, wybitnym skrzypkiem Josephem Joachimem, który konsultował technikę partii solowej. Mimo trudności technicznych utwór nie należy do nurtu koncertów wirtuozowskich – Brahms traktuje go raczej jako „symfonię z koncertującymi skrzypcami”, z rozbudowaną partią orkiestry, co początkowo budziło rezerwę niektórych solistów. Monumentalna część pierwsza nawiązuje do tradycji Beethovenowskiej i podkreśla dramatyczny, rapsodyczny wymiar dzieła. Adagio rozpoczyna słynne solo oboju, po którym pojawia się szeroka kantylena skrzypiec. Finałowe rondo w stylu all’ongarese, inspirowane węgierską stylistyką, należy do najbardziej radosnych i błyskotliwych kart twórczości Brahmsa. To arcydzieło wiolinistyki zaprezentuje Natalia Dragan; urodzona w 2009 roku utalentowana skrzypaczka. Mimo młodego wieku ma już imponujący dorobek artystyczny. Jest laureatką głównych nagród w ponad osiemdziesięciu konkursach ogólnopolskich i międzynarodowych. Debiutowała z orkiestrą jako sześciolatka i od tego czasu wielokrotnie występowała jako solistka z zespołami kameralnymi i symfonicznymi w prestiżowych salach zachwycając dojrzałością interpretacji, techniczną swobodą i muzyczną wrażliwością.

Koncert na orkiestrę Béli Bartóka (1943-1944) stał się dla swej epoki emblematyczny i wszedł do kanonu najpopularniejszych utworów XX wieku. Kompozytor złagodził w swym późnym dziele muzyczny język, skłaniając się ku symetrycznej, klasycyzującej formie i większej brzmieniowej eufonii – zarazem zachowując większość cech swego wcześniejszego stylu, z subtelnymi, lecz czytelnymi nawiązaniami do folkloru, dominacją elementu rytmicznego oraz bogatą, barwną instrumentacją. Nazwa „koncert” wskazuje tu na element solowego, wirtuozowskiego koncertowania, nie powierzony jednak jednemu instrumentowi, lecz różnym, a także ich grupom. Pięć odcinków utworu realizuje obecną także w innych dziełach Bartóka ideę, którą tak opisał w komentarzu do Koncertu: „Ogólny charakter dzieła przedstawia – nie licząc zabawowej części II – stopniowe przejście od surowości części I i ponurej pieśni śmierci w części III, do afirmacji życia w ostatniej”.

Hymn do Tolerancji powstał na zamówienie biznesmena Aleksandra Gudzowatego. Ufundował on Pomnik Tolerancji na wzgórzu Armon Hanatziv, z którego roztacza się piękny widok na starą Jerozolimę i Górę Oliwną. Prawykonanie dzieła (Zygmunt Krauze stworzył je pro bono) 15 września 2008 z udziałem Israel Camerata Orchestra, pod dyrekcją Avnera Birona uświetniło odsłonięcie monumentu przestawiającego rozdwojoną kolumnę, z której wyrastają gałązki drzewa oliwnego. Wśród publiczności było ponad 50 prezydentów stolic i miast z całego świata, z Polski – m.in. były prezydent Lech Wałęsa. Krauze pisał: „Hymn do Tolerancji jest jednym z wielu utworów, w których zawarta jest podskórnie jakaś pasja związana z ludzką egzystencją, z niesprawiedliwością, z okrucieństwem i z wydarzeniami, które mnie poruszają”.

Szczegóły: Kalendarium